Ngày 6 tháng 11 năm 2025, tại Hà Nội, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) đã phối hợp với Trường Đại học Kinh tế quốc dân tổ chức Hội nghị đào tạo “Nâng cao năng lực ứng dụng và phát triển thương mại điện tử (TMĐT)”.
Hội nghị là hoạt động thiết thực nhằm triển khai các định hướng, chính sách của Bộ Công Thương về phát triển TMĐT, đồng thời góp phần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, giảng viên, sinh viên, doanh nghiệp và các cá nhân tham gia hoạt động TMĐT trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ.
Thương mại điện tử – lĩnh vực tiên phong của kinh tế số
Phát biểu tại hội nghị, các chuyên gia khẳng định kinh tế số là mô hình kinh tế trong đó công nghệ số và dữ liệu số được sử dụng làm yếu tố đầu vào chủ yếu, môi trường số trở thành không gian hoạt động chính nhằm nâng cao năng suất lao động, đổi mới mô hình kinh doanh và tối ưu hóa cấu trúc nền kinh tế. Trong tiến trình này, TMĐT được xác định là lĩnh vực tiên phong, giữ vai trò động lực và là một trong những trụ cột quan trọng thúc đẩy kinh tế số phát triển.
Theo các báo cáo được trình bày tại hội nghị, TMĐT Việt Nam hiện nằm trong nhóm 5 quốc gia có tốc độ tăng trưởng hàng đầu thế giới, với mức tăng trưởng trung bình khoảng 25% mỗi năm. Quy mô thị trường bán lẻ TMĐT năm 2025 được dự báo đạt khoảng 35 tỷ USD, chiếm gần 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng cả nước. Việt Nam hiện có hơn 61 triệu người mua sắm trực tuyến, với mức chi tiêu bình quân khoảng 336 USD/người/năm.
Những kết quả này cho thấy TMĐT đã trở thành kênh phân phối quan trọng, góp phần thúc đẩy tiêu dùng nội địa, mở rộng thị trường cho sản phẩm trong nước và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Sự dịch chuyển mô hình kinh doanh trong thời đại số
Một nội dung quan trọng được thảo luận tại hội nghị là sự dịch chuyển mạnh mẽ của các mô hình kinh doanh trong thời đại số. Nếu như trước đây, hoạt động mua bán chủ yếu diễn ra tại các chợ truyền thống, cửa hàng vật lý, thì ngày nay, chỉ với một thiết bị di động kết nối Internet, người tiêu dùng có thể tiếp cận hàng triệu sản phẩm, dịch vụ trong và ngoài nước.
Các chuyên gia nhận định TMĐT không chỉ thay đổi phương thức mua bán mà còn làm thay đổi vai trò của người mua và người bán. Người tiêu dùng ngày càng chủ động hơn trong việc tìm kiếm thông tin, so sánh giá cả, đánh giá chất lượng sản phẩm; trong khi người bán không chỉ cung cấp hàng hóa mà còn phải xây dựng thương hiệu, sáng tạo nội dung, chăm sóc khách hàng và quản trị dữ liệu.
Sự xuất hiện của các mô hình mới như kinh tế chia sẻ, ứng dụng dựa trên vị trí, dịch vụ gọi xe, giao đồ ăn, chia sẻ chỗ ở, cùng với xu hướng shoppertainment (mua sắm kết hợp giải trí) đã góp phần thay đổi thói quen tiêu dùng, đặc biệt là của thế hệ trẻ. Livestream bán hàng, video mua sắm tương tác và trò chơi hóa đang trở thành những công cụ quan trọng trong hoạt động TMĐT hiện nay.
Bên cạnh đó, các mô hình hiện đại như dropshipping, bán hàng qua cộng tác viên, direct-to-consumer (D2C) giúp giảm thiểu khâu trung gian, tối ưu chi phí và tạo điều kiện cho nhiều cá nhân, doanh nghiệp nhỏ tham gia thị trường TMĐT.
Dữ liệu và công nghệ – yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh
Hội nghị cũng nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của dữ liệu và công nghệ trong hoạt động TMĐT. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, dữ liệu hành vi người tiêu dùng, khả năng phân tích và dự báo xu hướng thị trường đã trở thành yếu tố then chốt quyết định hiệu quả kinh doanh.
Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa, phân tích dữ liệu lớn đang được ứng dụng rộng rãi trong việc cá nhân hóa trải nghiệm mua sắm, tối ưu chiến dịch tiếp thị và quản lý chuỗi cung ứng. Theo các chuyên gia, doanh nghiệp nào chậm chuyển đổi công nghệ sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì và mở rộng thị phần trên thị trường số.
Hạ tầng logistics và thanh toán – điều kiện không thể thiếu
Sự phát triển nhanh của TMĐT kéo theo nhu cầu lớn về hạ tầng logistics và thanh toán số. Thông tin tại hội nghị cho biết, hiện cả nước có hơn 728 doanh nghiệp bưu chính được cấp phép hoạt động, với tốc độ tăng trưởng từ 20–25%/năm. Doanh thu lĩnh vực bưu chính năm 2023 đạt khoảng 58.900 tỷ đồng, trong đó dịch vụ gói, kiện phục vụ TMĐT chiếm khoảng 64%.
Các mô hình giao hàng nhanh trong 1–2 giờ đã dần trở thành tiêu chuẩn mới của thị trường, phản ánh kỳ vọng ngày càng cao của người tiêu dùng đối với chất lượng dịch vụ TMĐT.
Trong lĩnh vực thanh toán, giao dịch không dùng tiền mặt tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt là thanh toán qua mã QR và mobile banking. Việc triển khai Mobile Money được đánh giá là bước tiến quan trọng, giúp người dân ở vùng sâu, vùng xa tiếp cận dịch vụ TMĐT và các dịch vụ số mà không cần tài khoản ngân hàng.
Những thách thức và rủi ro trong hoạt động thương mại điện tử
Bên cạnh những kết quả tích cực, hội nghị cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức và rủi ro đang nổi lên trong hoạt động TMĐT. Các hành vi vi phạm phổ biến bao gồm cạnh tranh không lành mạnh, quảng cáo sai sự thật, kinh doanh hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Theo các chuyên gia, nhóm hàng hóa có giá trị cao như đồ công nghệ, mỹ phẩm, thời trang thường xuyên bị làm giả nhãn hiệu, xâm phạm kiểu dáng công nghiệp, gây thiệt hại cho doanh nghiệp chân chính và ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng.
Đáng lo ngại hơn là các thủ đoạn lừa đảo, chiếm đoạt tài sản trên môi trường số ngày càng tinh vi. Các đối tượng giả mạo cơ quan chức năng, giả danh nhân viên sàn TMĐT, tạo đơn hàng ảo, tráo hàng khi giao hàng thu tiền (COD) hoặc lợi dụng các mô hình đầu tư núp bóng công nghệ để lừa đảo người dân.
Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số khuyến cáo người dân và doanh nghiệp cần nâng cao cảnh giác, chỉ thực hiện giao dịch qua các kênh chính thức, không cung cấp mã OTP, thông tin cá nhân và cần xác minh kỹ trước khi chuyển tiền.
Vai trò của thế hệ trẻ trong phát triển kinh tế số
Một nội dung đáng chú ý tại hội nghị là vai trò của thế hệ trẻ trong nền kinh tế số. Các chuyên gia đến từ Trường Đại học Kinh tế quốc dân cho rằng TMĐT đã mở ra cơ hội khởi nghiệp với chi phí thấp, giảm rào cản về vốn và khoảng cách địa lý cho người trẻ.
Người trẻ có thể tạo thu nhập thông qua tiếp thị liên kết, sáng tạo nội dung, cung cấp dịch vụ số hoặc tham gia các khâu khác trong chuỗi giá trị TMĐT như thiết kế, marketing, logistics, chăm sóc khách hàng. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng người trẻ không chỉ là người tham gia thị trường, mà cần trở thành lực lượng sáng tạo, định hình tương lai của kinh tế số.
Điều này đòi hỏi thế hệ trẻ phải không ngừng cập nhật kiến thức công nghệ, nâng cao kỹ năng phân tích dữ liệu, xây dựng tư duy kinh doanh trung thực, tuân thủ pháp luật và chuẩn mực đạo đức trong kinh doanh số.
Hội nghị đào tạo “Nâng cao năng lực ứng dụng và phát triển thương mại điện tử” được đánh giá là hoạt động thiết thực, góp phần nâng cao nhận thức và trang bị kiến thức, kỹ năng cho các chủ thể tham gia TMĐT.
Sự phối hợp giữa Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số với Trường Đại học Kinh tế quốc dân thể hiện vai trò quan trọng của liên kết giữa cơ quan quản lý nhà nước và cơ sở đào tạo trong việc xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao – yếu tố then chốt để TMĐT Việt Nam phát triển an toàn, minh bạch và bền vững.
Hội nghị đào tạo diễn ra ngày 6/11/2025 tại Hà Nội đã khẳng định TMĐT không chỉ là một phương thức kinh doanh hiện đại mà là một hệ sinh thái vận động không ngừng, gắn liền với quá trình chuyển đổi số quốc gia. Việc nâng cao năng lực ứng dụng và phát triển TMĐT, đặc biệt là phát triển nguồn nhân lực, sẽ tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm TMĐT Việt Nam phát triển hiệu quả, bền vững và phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước trong giai đoạn tới.
